Parafia – kościół św. Wawrzyńca

kosciol-z-lotu-ptakaParafia św. Wawrzyńca w Gołańczy powstała w XIV wieku. Wspólnotę erygowano dokładnie w 1361 roku. Wówczas jej materialnym skarbem był drewniany kościół, wybudowany przez Pałuków, ówczesnych właścicieli miasta. Dzisiaj, po wielu wiekach tradycji i krzewienia wiary, to prężny ośrodek duszpasterski. Pierwsza świątynia ulegała wielokrotnemu zniszczeniu – podjęto nawet próbę ponownej odbudowy. Kolejna, której patronował również św. Wawrzyniec, posiadała konstrukcję szachulcową i została wystawiona w latach 1785–1789 przez Maksymiliana Mielżyńskiego. Kościół w centrum miasta Historia murowanego kościoła sięga 1931 r. Wzniesiono go według projektu znanego inżyniera architekta Stefana Cybichowskiego z Poznania. Kamień węgielny poświęcił 9 sierpnia 1931 r. bp Antoni Laubitz. Konsekracji 19 sierpnia 1934 r. przewodniczył kard. August Hlond. To świątynia neoklasycystyczna na planie krzyża, murowana i otynkowana, pokryta wielospadowym dachem. Na kalenicy korpusu umieszczono specjalną wieżyczkę z sygnaturką, którą zwieńczono niewielką kopułą. Do głównej bryły dobudowano smukłą, czworoboczną, dwukondygnacyjną wieżę z dzwonnicą, na szczycie której umieszczono srebrny krzyż.

Wchodząc do środka, można poczuć się jak w jednej z rzymskich świątyń. Prezbiterium jest niższe i węższe od korpusu, ma zaokrąglony kształt i jest ujęte niskimi aneksami, osobno zadaszonymi. Sama fasada jest zakończona neoklasycystycznym portykiem i czterema kolumnami, między którymi umieszczono otwory drzwiowe. Jest to kościół trójnawowy, ze ścianami pomalowanymi pastelowymi beżami i różami. Kapitele wysmukłych kolumn, które dzielą nawy, są pozłacane. Same sklepienia kolebkowe w prezbiterium i na pierwszym przęśle nawy ozdobiono polichromią, którą wykonał w latach 1951–1953 malarz Leon Wróblewski z Poznania. Prezbiterium wyodrębniono łukiem tęczowym ozdobionym arabeskami i podwyższeniem. Niewielki ołtarz główny (w formie prostokąta obramowanego złotą ramą) otoczony jest kolumnami. Tuż przy prezbiterium zawieszono pozłacaną ambonę z baldachimem. Na uwagę zasługują również dwa barokowe ołtarze boczne pochodzące z początku XVIII w. z obrazami św. Rocha i patrona świątyni – św. Wawrzyńca, a także płaskorzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Ściany kościoła ozdabiają obrazy Matki Bożej Różańcowej ze św. Dominikiem oraz św. Weroniki. Oba pochodzą z I poł. XIX w. Na zewnętrznej ścianie kościoła umieszczono epitafium wielkiego pisarza koronnego Maksymiliana Mielżyńskiego, zmarłego w 1785 r.

Po 60 latach ks. kanonik i dziekan Leonard Kowalczyk, wypełniając testament kapłana Edwarda Mrotka, dokończył budowę wieży, pokrywając ją miedzianą blachą. Jednocześnie odrestaurowano i zmodernizowano prezbiterium, główny ołtarz, wymalowano wnętrze, a także otynkowano i wymalowano mury zewnętrzne. Ks. Kowalczyk przeszedł w tym roku na zasłużoną emeryturę, a wspólnocie od lipca przewodzi ks. Roman Lidziński. Dzisiaj przy parafii działają liczne ruchy i stowarzyszenia: ministranci i lektorzy, Arcybractwo Straży Honorowej Najświętszego Serca Pana Jezusa, chór dorosłych i dzieci, Eucharystyczny Ruch Młodych, Grupa Modlitewna św. Ojca Pio, Koło Misyjne, Krucjata Modlitw w Obronie Poczętych Dzieci, Stowarzyszenie Wspierania Powołań, Zespół Charytatywny, Żywy Różaniec Niewiast i duszpasterstwo rolników.

Proboszczowie parafii Gołańcz

1406 ks. Maciej
1424 ks. Jan
1439 – 1440 ks. Jan
1520 ks. Tomasz Staręski
1614 – 1623 ks. Franciszek Szymon Korytowski
1623 – 12.10.1647 ks. Jerzy Coralius / Marcin Poczętotowic, wik./
12.10.1647 – 23.04.1656 ks. Jan Stolicki / Filip Świerczyński
1658 – 1678 ks. Wawrzyniec Zabułdowski
1678 – 01.06.1682 ks. Andrzej Helwiński
1682 – 1691 ks. Jan Kazimierz Brunowski
15.04.1691 – 22.03.1705 ks. Michał Jan Dalman
23.03.1705 – 1710 ks. Jan Michał Kielanowicz
20.06.1710 ks. Paweł Stawniewicz
1740 ks. Tomasz Staraski
1746 ks. Karol Wojtanowski
28.07.1762 – 26.05.1806 ks. Wawrzyniec Rzekaczewski (zm. w Gołańczy,)
19.04.1807 – 1816 ks. Franciszek Celler
14.05.1817 – 1828 ks. Antoni Rytrelski
1828 – 1834 ks. Władysław Michalski
1835 – 1844 ks. Tomasz Szarzyński
12.05.1844 – 1846 ks. Antoni Lidzbarski (z diecezji warmińskiej)
03.04.1847 – 18.04.1850 ks. Józef Weidner
01.07.1851 – 06.03.1855 ks. Felicjan Suszycki
29.03.1855 – 31.03.1858 ks. Franciszek Osłowski
31.03.1858 – 07.04.1864 ks. Józef Mioduszewski (zm. w Gołańczy. Sacerdos magnus et ab omnibus ditektus)
05.08.1864 – 1886 ks. Stanisław Ryński
1886 – 1900 ks. Władysław Leśnik
1901 – 1928 ks. Maksymilian Szukała (zm.. w Gołańczy, 09.03.1928)
1928 – 1942 ks. Edward Mrotek (zm.08.08.1942 w Dachau)
1945 – 1961 ks. Ignacy Zając (zm. 02.06.1966, pochowany w Gołańczy)
15.08.1961 – 21.12.1976 ks. Unisław Smaruj (zm. i pochowany w Gołańczy)
1977 – 20.10.1980 ks. Stefan Smaruj (zm. i pochowany w Gołańczy)
1980 – 1991 ks. Alfons Siuda
1992 – 2013 ks. Leonard Kowalczyk
2013 do chwili obecnej ks. Roman Lidziński

Źródło: Kronika Parafialna z 1961- 1979 r. prowadzona  przez  ks. Unisława Smaruja i jego brata ks. Stefana Smaruja i z autopsji.